مفاتیح الحیات - بخش سوم
فصل 1 نظام سیاسی
اهمیت تشکیل نظام اسلامی
تشکیل نظام اسلامی از ضروریات دین اسلام و مذهب تشیع است چرا که بدون حکومت اسلامی اجرای احکام اسلامی ...
اهمیت نیاز به حاکم عادل
وجود حاکم عادل در راس حکومت اسلامی نیز از مسلمات این دین است و در متون اسلامی به آن تصریح و بر آن ...
اوصاف حاکمان اسلامی
در متون اسلامی حاکمان و کارگزاران به خصلت هایی وصف شده اند که به برخی از آنها در اینجا اشاره می شود...
وظایف حاکمان و کارگزاران
رهبران و کارگزاران نظام اسلامی در برابر مردم وظایفی دارند . این وظایف در جهت رشد و تعالی بندگان خدا...
وظایف مردم در برابر حاکم اسلامی
چنانکه حاکمان و کارگزاران اسلامی در برابر مردم وظایفی دارند ، مردم نیز در مقابل حکومت و حاکمان اسلامی ...
پاداش ها و کیفرها
رعایت وظایف کارگزاران و مردم آثار و پاداش هایی دارد و کوتاهی در آن ها نیز کیفر و عذاب خواهد داشت...
فصل 2 نظام اجتماعی
مناسبات اجتماعی ، عمدتا در محور حقوق مردم است که دو قسمت دارد : ...
1- اتحاد و همبستگی
وحدت و اجتماع بر گرد محور دین و پیشوای دادگر در اسلام اهمیت ویژه ای دارد ...
آثار وحدت و محبت
اصلاح میان مردم که در قرآن بر آن تاکید شده است - و دوری از تفرقه آثار مثبت دنیوی و اخروی...
ممنوعیت تفرقه افکنی و فتنه و فساد
پرهیز از تفرقه ، فتنه و فساد اجتماعی از مسائل بسیار مهم اسلام در بعد اخلاق اجتماعی به شمار می آید...
خطر تفرقه افکنی و جدایی از اجتماع
تفرقه افکنان با پیروی از گام های شیطان به لغزش و انحراف دچار می شوند و کسی که بیراهه می رود ...
نهی از قهر و دشمنی
رسول خدا (ص) فرمود : برای مسلمان جایز نیست بیش از سه روز از برادر مسلمان خود قهر کند ..
آثار تفرقه و دشمنی
خشنودی شیطان : امام صادق (ع) فرمود : وقتی دو مسلمان با هم قهر می کنند شیطان شادمان می شود ..
سخن ساختگی برای آشتی
رسول خدا (ص) در وصایایی به امیرمومنان (س) می فرماید : ای علی ! سخن تصنعی در سه چیز رواست ...
2- آزادی انسان ها
امیرمومنان (س) در خطبه ای می فرماید : خدا حضرت محمد (ص) را برانگیخت تا مردم را از بندگی بندگان خارج و آزاد نماید...
حدود آزادی
حدود آزادی انسان در فکر و عمل را احکام شرع مانند مباح و مستحب و مکروه معین می کنند...
3 - امنیت عمومی و دوری از هرج و مرج
حفظ امنیت عمومی مردم و مبارزه با هرج و مرج از وظایف مهم حکومت اسلامی است تا اختلال نظام که از مفاسد بزرگ است..
کیفر ایجاد ناامنی
رسول خدا (ص) فرمود : اهانت و بدگویی به مومن ، فسق و جنگیدن با او کفر و غیبت کردن از وی گناه خدای...
4- استقلال و نفی ذلت پذیری
رسول خدا (ص) فرمود : اسلام دین برتر است و چیزی بر آن ، برتری نخواهد یافت و کافران به منزله ی مردگان اند...
5- مشارکت سیاسی و انتخابات
بر مسلمانان لازم است برای تعیین سرنوشت اجتماعی خود ، مشارکت سیاسی داشته باشند و در اموری ...
6- مشورت دهی
مشورت دهی به حاکمان اسلامی می تواند از ابعاد مشارکت سیاسی در عرصه های اجتماعی باشد ...
7- قیام در برابر ظلم
شایسته است مسلمان ضد ستم قیام کند و این از مهمترین آموزه های دینی به شمار می آید و قیام سالار شهیدان...
تبری از ظالمان و طاغوتیان
تبری از طاغوت از وظایف مسلمانی است . امام باقر (س) در این باره به یکی از یاران خود فرمود : ای اباصالح...
عدم همکاری با ظالمان
همکاری با ظالمان برای مسلمان روا نیست ، حتی اگر ستمگر در کاری به ظاهر عبادی مانند ساختن مسجد وارد شود...
8- مرزداری و اهمیت آن
شایسته است مسلمانان ، مرز کشور اسلامی را از نفوذ بیگانگان حفظ کرده ، برای مرزبانان دعا کنند...
آثار معنوی مرزداری
رسول خدا (ص) فرمود : کسی که هنگام نگهبانی و مرزداری از دنیا برود ثواب کارش برای وی جریان خواهد داشت...
دعای امام سجاد (س) برای مرزبانان
1- الهم صل علی محمد و آله و حصن ثغور المسلمین بعزتک و اید حماتها بقوتک و اسبغ عطایاهم من جدتک...
9- قانونگرایی
مسلمان باید در برابر قانون اسلامی خاض باشد ، هرچند اجرای آن به ظاهر ، به زیان او باشد که البته در واقع و با نگاه ..
قانون در سیره پیامبر و امامان
در سیره عملی رسول خدا (ص) آمده است که زنی از قبیله ای سرشناس (بنی مخزوم) مرتکب گناهی شد..
10- حق الناس
امیرمومنان (س) می فرماید : خدای سبحان حقوق بندگانش را بر حقوق خویش مقدم کرده است و رعایت حقوق مردم...
کمترین و لازمترین حقوق
امام صادق (ع) فرمود : کمترین حقوق برادرت بر تو این است که هر آنچه را برای خودت می پسندی برای او نیز بپسندی..
پیامد تجاوز به حقوق
امیرمومنان (س) فرمود : خدای متعالی می فرماید : به عزت و جلالم سوگند ، از ستم هیچ ستمگری نخواهم گذشت...
11- ضرورت عدالت
عدالت نیاز هر جامعه و مایه نشاط و شادابی مردم است و جامعه بی عدالت ، پیشرفت و توسعه ندارد...
عدالت حاکمان
عدالت رهبران جامعه اهمیت ویژه ای دارد ، زیرا مردم در عدالت پیشگی به آنان تاسی می کنند
سفارش به عدالت
امیرمومنان (س) فرمود : در داوری عدالت پیشه کنید ...
آثار عدالت
ورود به بهشت : امام صادق (س) فرمود : هر کس متولی امور مردم باشد و عدالت پیشه کند...
کیفر ترک عدالت
حسرت در قیامت : امام صادق (س) فرمود : ولایت ما جز با عمل به دست نمی آید و به راستی شدیدترین ...
12- دعوت به خیر و نیکی
شایسته است مسلمانان بر اساس وظیفه اجتماعی خود ، یکدیگر را به خوبی ها و ترک بدی ها فرا خوانند تا همگان به خیر...
دعوت درونی
امیرمومنان (س) می فرماید : آگاه باشید هر کس از درون خویش واعظ هشدار دهنده ای نداشته باشد از جانب...
شیوه دعوت به خیر
امام عسکری (س) فرمود : هر کس برادر خود را پنهانی موعظه (دعوت به خیر) کند او را زینت داده است و هرکس برادر خود را آشکارا و در حضور...
موعظه و رفع عذاب
رسول خدا (ص) فرمود : خدای متعال در روز قیامت عذاب را از سه گروه بر می دارد : کسی که به قضای او راضی باشد...
اوصاف موعظه پذیران
سعادتمندی : امیرمومنان (س) می فرماید : سعادت و نیکبختی (دنیا و آخرت) از آن کسی است که از دیگران پند گیرد...
مقام و منزلت واعظان
رسول خدا (ص) فرمود : در روز قیامت برترین مقام و منزلت نزد خدا از آن کسانی است که در دنیا بیش از دیگران به خیرخواهی و موعظه دیگران بپردازد...
13- مشورت و شورا
شایسته است مسلمانان ، کارهای مهم به ویژه امور اجتماعی را با مشورت انجام دهند . رسول خدا (ص) فرمود : هنگامی که زمامداران ...
وظیفه مشاور
امام سجاد (س) در رساله حقوق درباره وظایف مشاور می فرماید : حق مشورت خواه این است که اگر عقیده و نظری داری از او دریغ نداری...
ویژگی های مشاور
امیرمومنان علی (س) در عهدنامه خود به مالک اشتر می فرماید : با سه گروه مشورت نکن : بخیلی که تو را از فضل و بخشش باز دارد...
مشورت و هدایت
رسول خدا (ص) فرمود : مشورت کننده ای نیست که به رشد (راه راست و مطلوب) هدایت نشود . امیرمومنان (س) نیز در احادیثی فرمود : هیچ....
14- شهادت دادن
مسلمان وظیفه دارد آنچه را دیده است ، در صورت نیاز شهادت دهد . امام صادق (س) فرمود : برای هیچکس سزاوار نیست که هرگاه برای شهادت بر...
شهادت ناحق
امام صادق (س) از پدران خود از پیامبر (ص) نقل می کند که فرمود : هر کس به زیان دیگری شهادت ناحق دهد به زبانش آویخته می شود ...
کتمان شهادت و پیامد آن
سزاوار نیست که مسلمان از شهادت به حق ، دوری و آن را کتمان کند . رسول خدا (ص) فرمود : هر کس از شهادتش باز گردد و آن را کتمان کند ...
آثار شهادت به حق
امام باقر (س) فرمود : اگر کسی به حق شهادت دهد تا حق مسلمانی را احیا کند در روز قیامت در حالی به عرصه محشر می آید که در پیش روی او ...
15- اهمیت وصیت
بر مسلمان لازم است اگر حق الله یا حق الناس بر عهده دارد ، وصیت کند تا آن حقوق ادا شود . رسول خدا (ص) فرمود : سزاوار نیست مسلمان...
16- اهمیت رازداری و حفظ آبرو
حفظ آبرو و اسرار مسلمانان از مسائل مهم اجتماعی و از عوامل اثر گذار بر وحدت جامعه اسلامی است و در آیات و احادیث پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم...
پاداش رازداری
رازداری و کتمان اسرار و پوشاندن عیوب برادران دینی ، آثار مثبت دنیوی و اخروی دارد که در کلام گهربار معصومان (س) به برخی از آنها اشاره...
کیفر عیبجویی از دیگران
رسول خدا (ص) فرمود : در مدینه مردمانی بودند که خودشان عیب نداشتند لیکن از عیب های دیگران سخن گفتند و خدا عیوبی از آنها را آشکار کرد...
17- تامین نیاز مردم
یاری رسانی به مردم و دستگیری از آنان و تامین نیازهای مادی و معنوی آنها از وظایف بسیار مهم هر مسلمان است و در بعضی روایات معادل ده طواف...
برخی آثار رفع نیاز مردم
دوری از عذاب خدا : رسول خدا (ص) فرمود : خدای متعالی بندگانی دارد که آن ها را برای رفع نیازهای مردم اختصاص داده است . مردم در...
کیفر بی توجهی به نیاز مردم
همانگونه که یاری کردن مردم و رفع نیاز آنان پاداشی دنیوی و اخروی دارد ، بی تفاوتی در زمینه رفع مشکل و نیازمندی های مردم نیز پیامدهایی...
18- اصلاح روابط
اصلاح ذات بین به معنای زدودن دشمنی ها و تبدیل آن به آشتی و دوستی و صمیمیت است که از مهمترین برنامه های اسلامی است ....
19- میانجیگری در کار خیر
شایسته است مسلمانان در انجام کار خیر و برآوردن حاجت دیگران ، وساطت کرده و مشکلات آنان را حل کنند . رسول خدا (ص) فرمود : بهترین مردم کسی است...
وساطت پیامبر (ص)
امام صادق (س) فرمود : روزی رسول اکرم (ص) با علی (س) برای خرید پیراهن به بازار رفتند . در راه کنیزی را دیدند که می گریست . علت را پرسیدند...
واسطه گری برای ازدواج
امیرمومنان (س) می فرماید : بهترین شفاعت آن است میان دو نفر در ازدواج میانجیگری کنی تا خدا آن دو را گرد هم آورد ....
پاداش وساطت در ازدواج
بهره مندی از لطف خدا در قیامت : امام صادق (س) فرمود : هر کس زمینه ازدواج مجردی را فراهم کند ، از کسانی است که خدا در روز قیامت به این...
20. عدم مشارکت در کار خلاف
واسطه گری در کارهای خلاف شرع و قانون ، گناهی بزرگ و دور از شان مسلمان و مرتکب آن در کیفر گناه شریک است ....
21. دفاع از مظلومان
یاری رساندن به مظلومان ، مستمندان و محرومان از مسائل بسیار مهم در فرهنگ اسلام و تشیع است و در روایات معصومان (س) ...
پاداش یاری مظلوم
امام صادق (س) می فرماید : یاری رسانیدن به مومن مظلوم از یک ماه روزه و اعتکاف در مسجد حرام برتر است ...
22. امر به معروف و نهی از منکر
هر کاری را که دین و عقل نیکو بشناسد ، معروف است . منکر نیز چیزی است که بر پایه نقل و عقل زشت و ناشناخته باشد ، بنابراین همه ی واجبات و...
اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در قرآن
امر به معروف و نهی از منکر از اصلی ترین ارزش های دینی است . به نقل قرآن کریم حضرت ختمی نبوت (ص) در کتاب های تورات و انجیل به امر کننده...
اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در حدیث
حجت خدا بر مردم : رسول خدا (ص) فرمود : جبرئیل نزد من آمد و گفت : ای احمد ! سلام ده بخش است و کسی که از این امور ، سهمی نداشته باشد...
مراتب امر به معروف و نهی از منکر
این فریضه مراحل گوناگونی دارد که به تناسب مخاطب و مقتضای زمان و مکان تغییر می یابد و در احادیث معصومان به این مراحل عملی ، زبانی و قلبی...
آثار و پاداش امر به معروف و نهی از منکر در قرآن
از زمره صالحان و مومنان بودن : به خدا و روز واپسین ایمان دارند و به کار پسندیده فرمان می دهند و از کار ناپسند باز می دارند و در انجام کارهای نیک...
آثار امر به معروف و نهی از منکر در روایات
داشتن دنیا و آخرت : امیرمومنان (س) فرمود : هر کس در او سه ویژگی باشد دنیا و آخرتش بسامان است : کسی که امر به معروف کند و خود نیز به آن معروف ...
پیامدهای ترک این دو فریضه
زوال برکات : رسول خدا (ص) فرمود : مردم تا هنگامی که امر به معروف و نهی از منکر میکنند و همدیگر را در احسان ، نیکوکاری و تقوا یاری می کنند...
23. بدعت ستیزی
کلمه بدعت یعنی نوآوری ، و این عمل گاهی حق و صدق و خیر و حسن است و زمانی باطل و کذب و شر و قبیح است . مقصود از آن در اینجا آن است ...
برخورد با بدعتگذاران
مبارزه جدی با بدعتگذاران از وظایف دانشمندان و از عبادت های مهم شمرده می شود . خدا به پیامبرش (ص) فرمان می دهد چنین به مبارزه با بدعتگذاران ...
بدعت ستیزی عالمان
رسول خدا (ص) فرمود : هرگاه بدعت میان امت من آشکار شد پس بر عالم واجب است دانش خود را آشکار کند و اگر چنین نکند لعنت خدا بر او باد...
پاداش بدعت ستیزان
رفعت درجه در بهشت : رسول خدا (ص) فرمود : هرگاه اهل بدعت را دیدید بیزاری خود از آنان را آشکار کنید... و آنان را بترسانید تا مردم از آنها ...
پیامدهای بدعت
زیانکاری و گمراهی : به یقین کسانی که فرزندان خود را به بی خردی و نادانی برای تقرب به خدایان خود کشتند و آنچه را خدا روزی آنها کرده بود ...
24. تعاون و همیاری
تعاون و همیاری در کارهایی است که اهمیت فراوانی دارد . خدا می فرماید : شما مومنان یکدیگر را در نیکوکاری و تقواپیشگی یاری دهید و در گناه و تجاوز ...
25. تشکل های عمومی و علمی
گره برخی از معضلات اجتماعی یا فرهنگی و علمی بی مشورت و اقدام جمعی گشوده نمی شود ، از این رو در اسلام به تشکل های علمی و دینی و اجتماعی...
هیئت های مذهبی
امام باقر (س) به اصحاب خود فرمود : گرد هم آیید و با یکدیگر گفتگو [ی علمی] کنید که در این صورت فرشتگان شما را احاطه می کنند ...
26. کارگران و کارفرمایان
برتری کارگران
بر پایه روایتی ، حضرت عیسی خطاب به حواریان خود فرمود : برتر از شما حواریان کسی است که با دست خود کار می کند و از دستاورد کسبش می خورد...
گزینش کارمندان
امیر مومنان (س) در عهدنامه خویش به مالک اشتر درباره گزینش کارمندانو همکاران می نویسد : در استخدام کارمندان و کارگزاران نظر کن ...
وظایف کارفرمایان
کارفرما با محاسبه شرایط کاری و جلب رضایت کارگر دو وظیفه دارد ...
27. ارزش و اهمیت مدارا
در فرهنگ اسلامی ، مدارا با مردم جایگاه والایی دارد و معصومان (س) بر آن تاکید کرده و آن را به منزله سر عقل دانسته اند .
28. اهمیت امانتداری
پیامبر (ص) فرمود : به پرشماری نماز ، روزه ، حج ، کارنیک و سر و صدای نماز شب آدمیان ننگرید ، بلکه به راستگویی و امانتداری آنان بنگرید...
اجر و پاداش امانتداری
امانتداری از بهترین اعمال صالح است که در احادیث معصومان (س) به برخی از آن ثواب ها اشاره شده است . چنان که پیامبر اکرم (ص) فرمود : ...
نشانه ایمان و تقوا
رسول خدا (ص) در معرفی مومن فرمود : مومن کسی است که مومنان او را بر اموال و جان هایشان امین شمارند ...
کیفر خیانت در امانت
خیانت در امانت پیامدهایی ناگوار و آثاری منفی دارد .
پاداش نیکوکاری
خیر دنیا : امیرمومنان (س) می فرمود : خیری در دنیا نیست ، مگر برای دو کس : آنکه هر روز بر احسان خود می افزاید و کسی که گناهانش را با توبه جبران...
دعا برای نیکوکاران
امام سجاد (ع) می فرماید : حق کسی که به تو نیکی کرده آن است که از او سپاسگذاری کنی و نیکی هایش را یاد کنی و از او به نیکی سخن بگویی و در پیشگاه خدا...
پاداش نیکی ها
امام سجاد (س) می فرماید : اما حق کسی که برای تو نیکی کرده... آن است که اگر می توانی ، اکنون نیکوکاری او را با نیکی پاداش دهی ...
نیکی به نااهلان
در وصیت رسول خدا (ص) به امیرمومنان (س) آمده است : ای علی ! چهار چیز تباه می شود : خوردن در حال سیری ، افروختن چراغ در مهتاب ....
30. مشارکت با مومنان
رسول خدا (ص) فرمود : مومن سراسر سود است اگر همراهش شوی سودت رساند و اگر با او مشورت کنی سودت دهد و اگر شریکش شوی...
شریک صالح
امام سجاد (س) فرمود : از سعادت مرد آن است که تجارتخانه اش در شهر خودش باشد و یاران و شریکانش شایسته باشند...
حقوق شریک
امام سجاد (س) می فرماید : اما حق شریک آن است که در نبودش کفایتش کنی و در بودش مراعاتش کنی و بی رای او تصمیم نگیری....
حقوق همنشین
امام سجاد (س) می فرماید : حق کسی که با تو همنشینی و معاشرت دارد این است که او را نفریبی و به او خیانت نکنی و سخنش را انکار نکرده ...
حقوق طلبکار
امام سجاد (س) درباره حقوق طلبکار فرمود : حق طلبکاری که حق خود را از تو درخواست می کند آن است که اگر داشته باشی به موقع...
31. اهمیت سودرسانی
رسول خدا (ص) فرمود : بهترین مردم کسی است که مردم از او سود برند...
آثار سودرسانی
محبوب و برگزیده خدا شدن : امیرمومنان (س) می فرماید : خدا بندگانی دارد که برای سودرسانی به بندگان خدا نعمت ها را به آن ها اختصاص می دهد...
فصل 3
شهرسازی و شهرداری
1. چهره شهر اسلامی
درباره شهر اسلامی باید به دو نکته سودمند توجه شود : اهداف ساختن بناها : در جامعه اسلامی با اهداف مختلف ، بناهایی گوناگون ساخته می شوند...
2. شهرداری (خدمات عمومی)
نگهداری شهر و روستا با ارائه خدمات عمومی از نیازهای عمومی جامعه است که در فرهنگ اسلام به آن توجه شده است . هر چند یکی از موارد صرف...
اموال بیت المال یا اموال عمومی
اموالی که در بیت المال انباشته شود مجموع درآمدهای عمومی مانند زکات ، خمس ...
دقت در مصرف اموال عمومی
امیرمومنان (س) به فرمانداران خود نوشت که نوک قلم های خود را باریک کنند و از فاصله سطرها بکاهند و جملات غیرلازم را حذف کنند...
استفاده از اموال شخصی نه از بیت المال
پرهیز از تصرف اموال بیت المال به قدری مهم است که حتی به پیامبران (س) توصیه شده که از آن بپرهیزند ...
شرایط خزانه دار اموال عمومی
با توجه به اهمیت حفظ اموال عمومی ، لازم است متصدی آن نیز فردی مورد اعتماد باشد . امیرمومنان علی (س) به هر یک از کارگزاران...
مصارف بیت المال
حفظ اموال بیت المال لازم و تصرف نابجا در آن ممنوع است لیکن در مواردی ، هزینه کردن آن ضرورت دارد ....
آثار تصرف بیهوده در بیت المال
پیامبر اکرم (ص) فرمود : زمانی که امت من غنایم را ثروت خود و امانت را غنیمت خود و صدقه را زیان بشمارند و مرد از همسر خود اطاعت ...
3. برخی از مصادیق خدمات عمومی
صدقه و کمک مالی برای رفع نیازهای مردم
اسلام با تدبیری ویژه نیاز نیازمندان جامعه را از راه صدقه ، وقف ، کفارات و مانند آنها تامین و اساس خدمت رسانی به مردم مستمند ...
ارزش صدقه
امیرمومنان (س) می فرماید : روزی دیناری صدقه دادم . رسول خدا (ص) به من فرمود : آیا می دانی صدقه از دست مومن بیرون...
زمان صدقه
صدقه در همه زمان ها خوب و موثر است ، لیکن در برخی زمان ها اثری ویژه دارد که به آنها توصیه شده است....
مصادیق صدقه
صدقه مصادیق فراوانی دارد برخی از آن ها عبارتند از : کار خوب : رسول خدا (ص) فرمود : هر کار خوبی صدقه است...
آداب صدقه
قصد قربت : پیامبر (ص) به امیرمومنان (س) وصیت فرمود : ای علی ! در سخن گفتن سودی نیست ، مگر با عمل...
آثار صدقه
رفع نیازمندی : امام باقر (س) فرمود : نیکی و صدقه پنهانی نیازمندی را می زداید و بر عمر می افزاید و هفتاد گونه مرگ بد و ناگوار را ...
حرمت صدقه بر خاندان پیامبر
پیامبر (ص) فرمود : صدقه بر محمد (ص) و آل محمد (ص) حلال نیست و خدا برای آنان در خمس به قدر کفایت قرار داده ...
وقف
وقف پشتوانه خدمات گوناگونی است که فرد و جامعه بدان نیاز دارند . متدینان برای جلب رضای خدا در زمان حیات خود ...
حل تکدی گری
مسلمان باید عزت نفس خود را حفظ کند و به هیچ روی تن به ذلت و خواری ندهد . اسلام ، گدایی را خواری آشکار می شناساند ...
فضیلت بی نیازی
امام صادق (س) می فرماید : شرف مومن به قیام در شب است و عزت او به بی نیازی از مردم...
نیازمندان بی نیاز
امام صادق (س) می فرماید : که امیرمومنان علی (ع) می فرمود : باید در قلب تو نیازمندی به مردم و بی نیازی از ایشان...
نکوهش تکدی گری و محبوبیت عزت نفس
پیامبر (ص) فرمود : خدا انسان با حیای عفیف را دوست می دارد و گدای بدزبان سمج را دشمن دارد...
پیامدهای تکدی گری
فقر : پیامبر خدا (ص) فرمود : به خدایی که جانم در قبضه قدرت اوست سوگند یاد می کنم ... هیچ مردی راه گدایی...
کیفر تکدی بدون نیاز در قیامت
امام باقر (س) به محمد بن مسلم فرمود : .... ای محمد ! بی نیازی که گدایی کند در قیامت با چهره ای خراشیده و زخمی ...
تهیه ابزار کار برای متکدیان
مردی از انصار را حاجتی پیش آمد . پیامبر خدا (ص) از آن اطلاع یافت و به او فرمود : هر چه در خانه داری نزد من بیاور و ...
آبرسانی
آب مایه اصلی حیات و زندگی است و رساندن آن به موجودات زنده موجب بقای آن هاست ، از همین رو در آیات و روایات بر آبرسانی...
فضیلت سیراب کردن تشنگان
پیوستن به ولایت الهی : امام صادق (س) فرمود : یکی از حقوق مومن بر مومن این است که نباید او سیراب و برادر مومنش تشنه باشد ..
پاداش آبرسانی
دستیابی به عمل بهشتی : شخصی از پیامبر (ص) پرسید : با چه کاری می توانم به بهشت در آیم ؟ آن حضرت فرمود ....
برخی از مصادیق آبرسانی
مومنان تشنه : پیامبر (ص) می فرماید : کسی به مومنی که به آب دسترسی دارد جرعه ای آب بنوشاند ، خدا برای هر شربت...
مراکز فرهنگی ، عبادی
اسلام به ساختن اماکن فرهنگی و عبادی به ویژه مسجد عنایت خاص دارد . نخستین آیاتی که بر پیامبر (ص) نازل شده...
1. تاسیس مسجد
تاسیس مسجد از مصادیق روشن باقیات صالحات است . پیامبر (ص) در این باره فرمود : آنچه از کارها و نیکی های مومن ...
پاداش مسجدسازی
امام باقر (س) فرمود : هر کس مسجدی بسازد ، هرچند به اندازه لانه مرغ سنگخوار باشد خدا در بهشت برایش خانه ای می سازد...
رعایت سادگی در بنای مسجد
رسول خدا (ص) فرمود : مساجد خود را بی ایوان و کنگره بسازید و شهرهایتان را به لحاظ مکان و نمای زیبا به گونه ای...
مسجدسازی در مسیرها
پیامبر (ص) فرمود : مسجد بسازید و خاک و خاشاک آن را بیرون ببرید . هر کس برای خدا مسجدی بسازد...
2. توسعه بنای مسجد
رسول خدا (ص) بر گروهی گذشت که به پی ریزی برای ساختن مسجدی مشغول بودند فرمود :...
3. آبادانی مسجد
آثار دنیوی و اخروی آبادانی مسجد
امیرمومنان (س) فرمود : هرگاه خدا اراده کند که اهل زمین را به عذابی گرفتار کند ، می گوید : اگر نبودند کسانی که در بزرگی...
پاداش احترام به مسجد
امیرمومنان (س) می فرماید : کسی که مسجد را گرامی دارد ، خدا را در قیامت با شادمانی و بشارت ملاقات کند ...
پرهیز از تحقیر مسجد
امیرمومنان (س) فرمود : مرد مسلمان را مردک ، قرآن را قرآنک و مسجد را مسجدک نخوانند.
سفارش به حضور در اجتماع مسجد
پیامبر (ص) می فرماید : شیطان گرگ انسان است . همانند گرگ گوسفند که گوسفند جداشده از گله را می برد...
پاداش روشن کردن چراغ مسجد
رسول خدا (ص) فرمود : کسی که در یکی از مساجد خدای بزرگ چراغی بیفروزد تا زمانی که نوری از آن چراغ می افروزد ...
4. بهداشت و نظافت مسجد
اهمیت پاکیزگی مسجد : امام صادق (س) فرمود : کسی که اخلاط سر و سینه خود را به احترام مسجد در مسجد...
فصل 4 : امور اقتصادی
1. اهمیت مال و ثروت
اسلام ، مال و ثروت را مایه استواری جامعه و به مثابه ستون فقرات جامعه انسانی می داند و فرد یا گروهی که فاقد ...
حفاظت از مال و برخی از عوامل آن
نگهداری مال چنان مهم است که بر پایه برخی روایات ، اگر کسی در دفاع از مال خود کشته شود از لحاظ ثواب به منزله...
نهی از تضییع مال و برخی عوامل آن
رسول خدا (ص) می فرماید : بر شما نمی پسندم که مال را تباه کنید ، بلکه در انفاق هم میانه رو باشید...
آثار تباه کردن مال
رسول خدا (ص) می فرماید : هرگاه مردم فقیرانشان را دشمن دارند ولی ساختمان بازارهایشان را آباد کنند...
خطر مال اندوزی
دارایی و ثروت گرچه در تامین زندگی و رشد و تعالی انسان ، سهم دارد ، اگر نگاه به آن ابزاری نباشد ...
2. تولید
رفاه اقتصادی جامعه در گرو دو عنصر محوری است : کوشش در تولید ، قناعت در مصرف ....
سفارش به تولید
پیشوایان اسلام مسلمانان را به تجارت و صدقات جاریه مانند وقف باغ ، مزرعه ، مرتع و مانند...
هدف تولید
تولید از دیدگاه اسلام دارای اهداف الهی است : 1. حفظ عزت و بی نیازی از فرومایگان. 2. گسترش رفاه معقول...
عوامل معنوی بهره آور سازی مال
غیر از عوامل طبیعی که برای بهره آور ساختن مال موثر است به عوامل دیگری هم در روایات اشاره شده ...
کسب یا عامل مادی تولید
اشتغال و کسب از عوامل مادی تولید ثروت است و در اسلام کسب حلال واجب شده و از حرام آن باید...
اهمیت تلاش و کسب
امام صادق (س) می فرماید : چون آیه (( و من یتق الله یجعل له مخرجا * و یرزقه من حیث لا یحتسب )) ...
پاک ترین کسب ها
رسول خدا (ص) درباره مومنی که در پی کسب پاک باشد چنین دعا کرد : خدا رحمت کند مومنی را که ...
زمان مناسب کسب
رسول خدا (ص) می فرماید : بامدادان به کار پرداختن برکت آور است و همه نعمت ها به ویژه ...
لزوم کسب حلال و فضیلت آن
رسول خدا (ص) می فرماید : کسب حلال بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است . همچنین می فرماید : عبادت...
شرایط کسب حلال
رسول خدا (ص) می فرماید : هر کس چهار چیز را رعایت کند کسبش پاک باشد :....
آثار کسب حلال
حفاظت الهی : در حدیث معراج آمده است : ای احمد ! ... اگر خوردنی و نوشیدنی تو پاک و حلال باشد در حفظ...
اثر آلودن کسب حلال
رسول خدا (ص) : می فرماید کسی که از راه حلال بر مالش بیفزاید تا با آن فخر فروشد...
برخی درآمدهای حرام
رسول خدا (ص) می فرماید : هولناک ترین رخدادی که پس از خودم درباره امتم از آن می هراسم درآمدهای حرام...
برخی درآمدهای ناپسند
امام صادق (ع) می فرماید : خرید مال که از راه دزدی یا خیانت به دست آمده ، چنان که معلوم باشد جایز نیست ...
آثار درآمدهای فاسد
کاهش روزی حلال : امام صادق (س) می فرماید : روزی هرکس از جانب خدا قسمت شده است ...
انواع کسب (راه های تولید)
کشاورزی
کشاورزی به سبب تاثیر آن در زندگی مردم و رونق اقتصادی جامعه مورد تاکید فراوان آیات و احادیث اهل بیت (س)...
فضیلت کشاورزی و کشاورزان
رسول خدا (ص) می فرماید : کشاورزی کنید ، زیرا کشاورزی برکت دارد و چاه های آب فراوانی در آن حفر کنید...
تهیه و حفظ منابع کشاورزی
امام صادق (س) به غلامش مصادف فرمود : برای خود باغ یا کشتزاری فراهم کن ، زیرا هرگاه بلا و مصیبتی نازل شود...
برخی آداب کشاورزی
کشت نکردن در شوره زار : رسول خدا (ص) به علی فرمود : چهار چیز ، تباه است : خوردن پس از سیری ، افروختن ...
شیوه کشاورزی و دعای آن
شیوه نهال کاری : پیامبر (ص) فرمود : برادرم عیسی از شهری می گذشت ، در حالی که میوه های باغ آن ها آفت زده شده بود...
دامداری
رسول خدا (ص) می فرماید : بر شماست که دامداری و کشاورزی کنید ، چرا که آن دو ، (بامداد و شامگاه خیر رسانند...
ج . تجارت
تجارت و داد و ستد در گذشته از راه های مهم تامین هزینه زندگی انسان بود و امروز نیز از سودآورترین حرفه هاست...
فضیلت و اهمیت تجارت
رسول خدا (ص) می فرماید : برکت ده جز دارد : نه دهم آن در تجارت و یک دهم در دام است ...
آثار تجارت
رفع اندوه : رسول خدا (ص) می فرماید : هرگاه به سختی و تنگنای زندگی دچار شدید برای تجارت بیرون روید ...
آداب تجارت حلال
فقه تجارت : امیرمومنان (س) می فرماید : ای گروه تاجران ! ابتدا فقه سپس تجارت ، ابتدا فقه ، سپس تجارت...
دعا به هنگام داد و ستد
رسول خدا (ص) می فرماید : مسلمان هنگام معامله با مسلمانی دیگر بگوید : (( اللهم خر لی وله ، خدایا !...
رفتارهای ناپسند در داد و ستد
ناجوانمردی : رسول خدا (ص) می فرماید : سود بردن از برادران در داد و ستد از جوانمردی نیست...
پرهیز از برخی معاملات
رسول خدا (ص) از فروش سلاح در فتنه نهی فرموده است . امام صادق (ع) درباره فروش سلاح ...
صنعت (حرفه)
اهمیت صنعت
برخی از نیازهای بشر تنها از راه صنعت تامین می شود . امام صادق (س) فرمود : خدا اسباب روزی مردمان را...
آداب صنعتگری
صنعتگران باید افزون بر مهارت و دانایی ، در پی تامین نیاز مردم عصر خود باشند تا از این رهگذر هم مشتری جلب کنند ...
اقسام صنعت
صنعت حلال : امام صادق (س) می فرماید : صنعت هایی که مردم خود می آموزند یا به دیگران می آموزند مانند نوشتن...
3- توزیع ثروت
گرچه مسئولیت اصلی توزیع ثروت بر عهده دولت هاست ، ثروتمندان نیز به گونه مستقیم مورد خطاب الهی قرار گرفته اند...
هدف توزیع
یکی از اهداف نظام اقتصادی اسلام رعایت عدالت در توزیع منابع و درآمد و ثروت است تا از انباشت مال و مصرف بی رویه ...
موارد توزیع
1. توزیع منابع : امام باقر (س) فرمود : در کتاب علی (س) یافتیم که هر مسلمانی زمینی را احیا کند باید در آبادانی آن بکوشد...
راهکارهای توزیع عادلانه
راهکارهای توزیع عادلانه عبارت اند از انفاق ، وقف ، نذر ، هبه و بخشش و توزیع دولتی که بحث تفصیلی آن در مباحث دیگر این کتاب...
4. مصرف (بهره برداری)
همانگونه که آدمیان در سایر رشته های علمی و عملی یکسان نیستند ، در مسائل اقتصادی نیز همسان نیستند ، مانند تفاوت گردش خون ...
هدف مصرف
خدا در قرآن مال و ثروت را نعمت خود به بندگان و زمینه شکرگزاری آنان می شمارد و می فرماید : و به درستی ما شما را در زمین ...
انواع مصرف
مصرف در نگرش الهی حدودی دارد که انسان را در رشد و تعالی فردی و جمعی ، یاری می دهد و اگر از حدود آن کاسته یا بر ...
مصرف بخیلانه
ملاک بخل : رسول خدا (ص) می فرماید : بخیل کسی است که می خورد و نمی بخشد . امام حسن عسکری (س) فرمود : میانه روی ...
مصرف مسرفانه
مورد اسراف : امام صادق (س) می فرماید : اسراف آن است که برای مال فسادآور و برای بدن زیان آور باشد ...
نشانه های اسراف
نشانه اسرافگر : امیرمومنان (س) می فرماید : اسرافگر سه نشانه دارد : می خورد چیزی را که برای او نیست ، می پوشد چیزی را...
زیان اسراف
فقر و محرومیت از روزی : رسول خدا (ص) می فرماید : هرکس تبذیر کند خدا او را محروم کند...
ج : معیشت معتدلانه
در تعالیم آسمانی اسلام بر (( تشویق به تولید و اعتدال و قناعت در مصرف )) تاکید شده است . آیات و روایات فراوانی بر این اصل ...
برخی از آثار اعتدال
رزق الهی : رسول خدا (ص) می فرماید : هر کس در معیشت میانه روی کند خدا او را روزی بخشد و هر کس اسراف کند خدا او را...
قناعت در مصرف
قناعت ، ثروت بزرگتر : رسول خدا (ص) می فرماید : کسی که به روزی خدا قانع باشد از توانگرترین مردم است ...
برخی از آثار قناعت
بقای نعمت : امام کاظم (س) می فرماید : هرکس میانه روی و قناعت پیشه کند نعمت برایش پایدار ماند...